Πανηγύρια: έθιμο ή αυτοσκοπός;

 

Υπάρχουν πράγματα που, όσο περνούν τα χρόνια, τα κρατάμε από την παράδοση, αλλά κάποτε ξεχνάμε γιατί τα κάνουμε.

Ένα από αυτά είναι και τα πανηγύρια.

Δεν είμαι άνθρωπος των πανηγυριών. Δεν είναι η δική μου μορφή διασκέδασης και δεν με ενδιαφέρει να περάσω μια βραδιά ακούγοντας μουσική, πίνοντας και διασκεδάζοντας μέχρι το πρωί.

Κι όμως, θέλω να υπάρχουν τα πανηγύρια.

Θέλω να συνεχίσει να υπάρχει αυτό το όμορφο έθιμο που έζησαν οι γονείς και οι παππούδες μας. Θέλω τα χωριά μας να έχουν τις γιορτές τους, να συναντιούνται οι άνθρωποι, να ανταμώνουν οι ξενιτεμένοι, να ακούγεται η μουσική του τόπου μας και να συνεχίζεται μια παράδοση που έρχεται από πολύ παλιά.

Αλλά κάπου στην πορεία, φοβάμαι πως χάσαμε τον σκοπό.

Οι πολιτιστικοί σύλλογοι δεν δημιουργήθηκαν μόνο για να διοργανώνουν μεγάλα πανηγύρια.

Ο ρόλος ενός πολιτιστικού συλλόγου είναι πολύ μεγαλύτερος: να διασώζει την ιστορία και την παράδοση του τόπου, να καταγράφει τις μνήμες των παλαιότερων, να κρατά ζωντανή τη γλώσσα και τα έθιμα, να ασχολείται με τα παιδιά και τους νέους, να οργανώνει πολιτιστικές δράσεις, να αναδεικνύει την τοπική ιστορία και να δημιουργεί δεσμούς ανάμεσα στους ανθρώπους μιας κοινότητας.

Το πανηγύρι μπορεί να είναι ένα κομμάτι αυτής της προσπάθειας.

Δεν μπορεί όμως να είναι ολόκληρη η προσπάθεια.

Και υπάρχει κάτι ακόμη που με προβληματίζει ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια.

Τα πανηγύρια για τον Δεκαπενταύγουστο.

Κάποτε, στα χωριά μας, το πανηγύρι της Παναγίας γινόταν ανήμερα της γιορτής. Στις 15 Αυγούστου.

Πρώτα η Εκκλησία. Η Θεία Λειτουργία. Η Παναγία. Η προσευχή. Η νηστεία. Και έπειτα η χαρά και το αντάμωμα της κοινότητας.

Σήμερα βλέπουμε όλο και περισσότερα «πανηγύρια του Δεκαπενταύγουστου» να πραγματοποιούνται την παραμονή ή ακόμη και αρκετές ημέρες πριν από τη γιορτή.

Και μάλιστα μέσα στη δεκαπενθήμερη νηστεία.

Και η διαφήμιση πολλές φορές περιστρέφεται γύρω από το κρέας, τα ποτά, το φαγητό και την ικανοποίηση γενικότερα της γαστέρας μας.

Και εδώ γεννιέται ένα ερώτημα:

Τι ακριβώς γιορτάζουμε;

Το «Πάσχα του καλοκαιριού» ή ένα ακόμη καλοκαιρινό γλέντι;

Για τους ανθρώπους των παλαιότερων γενεών, η γιορτή της Παναγίας δεν ήταν απλώς μια ευκαιρία για διασκέδαση. Ήταν μέρος ενός ολόκληρου τρόπου ζωής. Ενός Ορθόδοξου τρόπου ζωής, όπου η νηστεία, η προσευχή, η Εκκλησία, η γιορτή και το κοινό τραπέζι είχαν τη δική τους θέση και τη δική τους σειρά.

Ίσως σήμερα κρατήσαμε το τραπέζι και τη μουσική και ξεχάσαμε όσα προηγούνταν.

Και δεν τα γράφω αυτά για να κατακρίνω κανέναν.

Ούτε για να πω ότι δεν πρέπει να γίνονται πανηγύρια.

Το αντίθετο.

Θέλω τα πανηγύρια. Θέλω να συνεχίσουν να γίνονται. Θέλω να υπάρχουν στα χωριά μας, γιατί είναι κομμάτι της συλλογικής μας μνήμης και της παράδοσής μας.

Αλλά θέλω να θυμόμαστε γιατί ξεκίνησαν.

Και θέλω οι πολιτιστικοί σύλλογοι να θυμούνται ακόμη περισσότερο γιατί ιδρύθηκαν.

Όσο για το φετινό πανηγύρι στα Βελανίδια, που δεν θα πραγματοποιηθεί, προσωπικά δεν είναι κάτι που με λυπεί ιδιαίτερα.

Και το λέω αυτό όχι επειδή δεν αγαπώ το πανηγύρι. Το αντίθετο. Θα ήθελα να υπάρχει και να συνεχίσει να υπάρχει, όπως υπάρχει εδώ και τόσα χρόνια ως μέρος της ζωής και της παράδοσης του χωριού μας.

Απλώς πιστεύω πως ο πολιτισμός ενός τόπου δεν εξαντλείται σε μία μεγάλη εκδήλωση, όσο όμορφη κι αν είναι αυτή.

Υπάρχουν τόσα πολλά που μπορούν να κρατήσουν ζωντανή την ιστορία, τη μνήμη, την παράδοση και την ταυτότητα ενός χωριού. Ιστορίες των παλαιότερων, έθιμα, τοπικά τραγούδια, η ντοπιολαλιά, παλιές φωτογραφίες, καταγραφή της ιστορίας του τόπου, δράσεις για τα παιδιά και τους νέους, μικρές εκδηλώσεις και πολλές ακόμη προσπάθειες που ίσως δεν έχουν τη λάμψη και την προσέλευση ενός μεγάλου πανηγυριού, αλλά αφήνουν κάτι πολύ πιο σημαντικό πίσω τους.

Γι' αυτό και η απουσία ενός πανηγυριού δεν σημαίνει απαραίτητα απουσία πολιτισμού.

Ίσως, μάλιστα, να είναι και μια ευκαιρία να θυμηθούμε πως ο πολιτισμός ενός χωριού είναι καθημερινή υπόθεση και δεν περιορίζεται σε μία ημέρα του καλοκαιριού.

Και αυτή είναι, τελικά, η δική μου ευχή για τα Βελανίδια: να συνεχίσουμε να έχουμε τα πανηγύρια μας, αλλά παράλληλα να βρίσκουμε ολοένα και περισσότερους τρόπους να κρατάμε ζωντανή την ιστορία, την παράδοση και την ψυχή του τόπου μας.

Ας ξαναβρούμε, λοιπόν, την ουσία.

Ας κρατήσουμε τα πανηγύρια.

Ας κρατήσουμε τη μουσική, το τραγούδι, το αντάμωμα και το κοινό τραπέζι.

Αλλά ας κρατήσουμε πρώτα απ’ όλα τη γιορτή, την παράδοση, την Εκκλησία και την ταυτότητα του τόπου μας.

Γιατί παράδοση δεν είναι να επαναλαμβάνουμε αυτό που έκαναν οι παππούδες μας.

Παράδοση είναι να καταλαβαίνουμε γιατί το έκαναν.